106 lat temu Międzysojusznicza Komisja objęła władzę na Górnym Śląsku

Z początkiem stycznia 1920 r. wszedł w życie traktat wersalski, na mocy którego o przynależności państwowej Górnego Śląska miał zdecydować plebiscyt

Zgodnie z jego postanowieniami wojska niemieckie opuściły obszar plebiscytowy, a w ich miejsce przybyły wojska francuskie i włoskie. Rządy przejęła Międzysojusznicza Komisja Rządząca i Plebiscytowa, która 11 lutego 1920 r. rozpoczęła tu urzędowanie.

Do zadań Komisji należało utrzymanie ładu publicznego oraz przygotowanie i przeprowadzenie plebiscytu. Podlegały jej administracja państwowa, sądy, policja i wojsko. Tym samym Górny Śląsk znalazł się pod międzynarodowym zarządem, a o jego przyszłości miało zdecydować głosowanie mieszkańców.

Równolegle intensywną działalność prowadziły dwa konkurencyjne ośrodki polityczne. Na rzecz przyłączenia Górnego Śląska do Polski działał Polski Komisariat Plebiscytowy w Bytomiu z Wojciechem Korfantym na czele. Z kolei pozostawienia regionu w granicach Niemiec domagał się Niemiecki Komisariat Plebiscytowy z siedzibą w Katowicach. Jak na ironię po roku 1921 Bytom stał się miastem niemieckim, a Katowice polskim.

Napięte relacje między polską i niemiecką ludnością osiągnęły apogeum w sierpniu 1920 r., gdy wojsko polskie toczyło ciężkie walki z bolszewikami. Wykorzystując trudną sytuację Polski, Niemcy podjęli zbrojną próbę przejęcia kontroli nad obszarem plebiscytowym. Dramatyczne wydarzenia z 17 i 18 sierpnia w Katowicach przyniosły śmierć znanego polskiego lekarza i działacza narodowego Andrzeja Mielęckiego, brutalnie zamordowanego przez bojówki niemieckie. Zniszczono redakcje polskich gazet oraz liczne lokale prowadzone przez Polaków, w tym siedzibę Polskiego Komisariatu Plebiscytowego. Niestety także ludność polska nie stroniła od mordów i brutalności. Wydarzenia te doprowadziły do wybuchu II powstania śląskiego.

Zbrojne wystąpienie zakończyło się dla strony polskiej istotnym sukcesem – rozwiązaniem niemieckiej policji Sicherheitspolizei (Sipo), zwanej od koloru mundurów zielonką, oraz utworzeniem polsko-niemieckiej Policji Plebiscytowej (Abstimmungspolizei – Apo).

Pod koniec grudnia 1920 r. Międzysojusznicza Komisja ogłosiła Regulamin głosowania, jednak termin plebiscytu wciąż pozostawał nieznany. Wydarzenia tamtego roku – pełne napięć, przemocy i politycznej rywalizacji – stały się jednym z kluczowych etapów walki o przyszłość Górnego Śląska.