17 lat tajemniczego klasztoru

Gdzie naprawdę znajdował się klasztor norbertanek? Jedną z największych tajemnic średniowiecznego Rybnika pozostaje pytanie o lokalizację klasztoru sióstr premonstratensek sprowadzonych do miasta w 1211 roku przez księżnę Ludmiłę

Siostry przybyły z Niemiec i ich obecność wiązała się z działalnością misyjną, edukacją i wychowaniem. Wiemy, że przebywały w Rybniku zaledwie kilkanaście lat, lecz był to okres dla miasta szalenie ważny, a miejsce, w którym żyły i modliły się, do dziś pozostaje nieustalone.

W literaturze pojawia się hipoteza, że klasztor mógł mieścić się w miejscu dzisiejszego zamku, być może w zaadaptowanym grodzie obronnym wybudowanym przez Piastów. Archeologia jednak nie potwierdziła tego w sposób jednoznaczny. Istnieją natomiast relacje i poszlaki, które pozwalają przypuszczać, że siostry mogły faktycznie korzystać z dawnej warowni – obiekt miał być ciasny i niewygodny, co dobrze pasuje do opisu średniowiecznego grodu obronnego.

Coraz częściej jednak badacze wskazują na inne miejsce – obecny Plac Kościelny, u zbiegu ulic Rudzkiej, św. Jana i Kościelnej. To właśnie ta okolica wydaje się najbardziej prawdopodobną lokalizacją norbertańskiego klasztoru. Położenie na wzgórzu, w sąsiedztwie późniejszych obiektów sakralnych, a także tradycja związana z tym miejscem wskazują, że to tutaj mogło bić serce duchowego życia średniowiecznego Rybnika.

W roku 1228 klasztor w Rybniku przestał istnieć, a zakonnice przeniosły się do Czarnowąsów pod Opolem. Obiekt – jaki by nie był – pozostawiony przez siostry szybko zaczął zapewne pełnić nowe funkcje – z biegiem lat pojawił się zamek, który stał się siedzibą książęcą i centrum administracyjnym. Do dziś historycy spierają się, czy powstał od podstaw, czy też był przebudową dawnej zabudowy klasztornej.

Pierwotna architektura zamku pozostaje w sferze domysłów. Część badaczy uważa, że była to drewniana budowla wzniesiona na planie prostokąta, inni wskazują na konstrukcję drewniano-murowaną. Pewne jest, że w XIV wieku zamek przybrał formę gotycką – był już wówczas dwukondygnacyjnym obiektem na planie czworoboku, otoczonym fosą i obwałowaniami, a wokół niego rozciągały się stawy podnoszące walory obronne.

Brak jednoznacznych dowodów sprawia, że zagadka klasztoru Norbertanek wciąż pozostaje otwarta. Jednak wskazania historyczne i topograficzne sugerują, że najbardziej prawdopodobnym miejscem ich pobytu był – jak wspomniano wyżej – właśnie dzisiejszy Plac Kościelny. To tutaj, ponad osiem wieków temu, zaczynała się historia Rybnika jako duchowego i administracyjnego centrum okolicy.