…”potem zabili księdza, wyszarpali wnętrzności”… i gwałcili
W rosyjskim archiwum internetowym Pamjat Naroda znajduje się dokumentacja sowiecka dotycząca walk na naszym terenie w 1945 roku. Walki te stanowiły element wielkiej kampanii o Górny Śląsk
Na odcinku pomiędzy Rybnikiem a Raciborzem starcia zbrojne miały dwie fazy i trwały od końca stycznia do końca marca. Pomiędzy nimi była miesięczna przerwa. Pierwszy atak sowiecki z północy i zatrzymał się na linii Rybnik – Nowa Wieś – Łubowice. Sowieckie natarcie zostało powstrzymane w połowie lutego dzięki zaciętej i pełnej ofiar obronie niemieckiej składającej się z elitarnych jednostek 1 Dywizji Narciarskiej i 97 Dywizji Strzelców bawarskich.
Siły te walczyły z zażartością (o czym zresztą już pisaliśmy), ale traktowanie ich jako obrońców cywilizacji jest nadużyciem – 6 milionów wymordowanych przez Niemców obywateli polskich mówi samo za siebie. W czasie walk na terenie szpitala psychiatrycznego w Rybniku, niemiecki kapitan de Bois z jednostki narciarskiej pisał o swoich żołnierzach:
Jeszcze przez wiele dni, w mniej lub bardziej planowy sposób, urządzać musieli polowania na chorych psychicznie.
Strzelcy Górscy wchodzili w skład jednostek Waffen SS. Jednostki niemieckie w połowie lutego zostały zastąpione 304 Dywizją Piechoty i to ona toczyła walki w marcu z jednostkami sowieckimi. Przeciwnikiem Niemców był 106 Korpus Strzelecki składający się z trzech dywizji. Dwie z nich 100 – lwowska i 304 – żytomierska (żołnierze ci w dużej mierze byli Ukraińcami) od 22 do 31 marca walczyły na linii Rybnik – Racibórz. 100 Dywizja Strzelców pod koniec stycznia wyzwoliła obóz koncentracyjny Auschwitz-Birkenau a potem na naszym terenie dopuszczała się zbrodni na ludności cywilnej. Jeden z najbardziej drastycznych przypadków miał miejsce w Pstrążnej. Sowieci (z 304 dywizji) rozebrali tam do naga proboszcza Augustyna Raska, po czym gonili go po polach. Nieprzytomnego z wysiłku duchownego zakatowali na śmierć a wyszarpane z jego brzucha wnętrzności porozwieszali na pobliskich płotach. Obserwujący to kościelny stracił tego dnia bezpowrotnie zmysły. Na naszym terenie w 1945 roku walczyła dżuma z cholerą. Śmierć zebrała wtedy spore żniwo.
Wielu niemieckich żołnierzy z czasów pierwszej, styczniowo-lutowej ofensywy spoczywa na cmentarzach w Krzanowicach i Owsiszczach. Żołnierze sowieccy, w większości niezidentyfikowani, spoczywają w Rybniku – blisko 2 tysiące, Wodzisławiu – około 6 tysięcy, w Lubomi – 902 osoby, z czego zidentyfikowano 30. Wśród zidentyfikowanych w Lubomi są żołnierze o polsko brzmiących nazwiskach: Kowalewicz, Lewkowski, Olejnik, Tomaszewski i Szymanowski. Polskie nazwiska z Górnego Śląska pojawiają się też w jednostkach niemieckich – oby dwie armie potrzebowały mięsa armatniego z podbitych terenów. Walki w marcu 1945 roku od Rybnika w kierunku zachodnim miały na celu zdobycie Raciborza a potem atak na Ostrawę zintegrowany z atakiem od Wodzisławia – Chałupek a prowadzony w ramach IV Frontu Ukraińskiego. Na raciborskim cmentarzu wojskowym spoczywa około 300 żołnierzy sowieckich, w większości zidentyfikowanych – sporo tam oficerów. Pochówek w tym miejscu stanowił wyróżnienie, bo Racibórz był ważnym celem tej kampanii. Po jego zdobyciu Stalin kazał w Moskwie oddać salwę na cześć zwycięstwa. Zanim jednak salwa padła, sowieckie dywizje ruszyły na początku marca z Rybnika w kierunku Raciborza. Trup słał się gęsto, bo Niemcy ciągle stawiali opór a wielu mieszkańców było przekonanych, że właśnie oglądają na własne oczy koniec świata. Poniżej wyciąg z przeszło 30 stron sowieckich raportów wojskowych. DS oznacza w raportach dywizje strzelecką, pułk jest jednostką wchodząca w skład dywizji. Oznakowania jednostek pozwalają łatwo określić głównych dowódców jednostek sowieckich i niemieckich…
…ale to materiał na osobną relację.
Sztab korpusu 22 marca 1945 roku, godzina 15.40
Przeciwnik broni się siłami 304 dywizji piechoty, batalionami zaporowymi, policją i Volkssturmem. Bronią się na południowych obszarach od Zebrzydowic do Raszczyc, w Nowej Wsi, w Jejkowicach, Pustkach (część Jejkowic), północnych obrzeżach Rybnika, na Paruszowcu, w Rowniu, Żorach i dalej na południe. Odwody tych jednostek są w Raciborzu, Pszowie i Wodzisławiu. W Rydułtowach -10 czołgów. Zadania dywizji: 304 DS atakuje wzgórze w Nowej Wsi w kierunku Żytnej i Dębicza, sztab w Bogunicach. 100 DS Wspierana przez pułki artylerii przeciwpancernej, ma nacierać dwoma pułkami z linii Zebrzydowice – Schönburg (czyli Rzuchów) i Hohenbirken (Brzezie). Cel: Do końca pierwszego dnia wyjść na rubież Dąbrowa (część Rzuchowa i Krzyżkowic), Pszów a następnie forsować Odrę i uchwycić przyczółki na zachodnim brzegu. Siedziba sztabu: Golejów. Brygada inżyniersko-saperska ma rozbroić miny dla obu dywizji.
Sytuacja na wieczór 26 marca 1945
Wróg stawia silny opór ogniowy, wykorzystując oddziały osłonowe w węzłach dróg i miejscowościach. Główne siły niemieckie wycofują się w kierunku zachodnim. W godzinach 8:00–12.00 przeciwnik przeprowadził cztery kontrataki w sile do kompanii piechoty każdy, nacierając z rejonu miejscowości Niewiadom w kierunku północno-wschodnim. Odnotowano 20 przelotów samolotów wroga, które ostrzeliwały nacierające kolumny radzieckie. Zwiad na drodze Racibórz -Dębicz zaobserwował masowy ruch jednostek niemieckich:7.00 – 10.00 przejechało do 55 jednostek pancernych, 115 ciężarówek (w tym 20 z piechotą), 11.00 – 13.00 – kolejne 20 czołgów, 40 ciężarówek, do 50 samochodów osobowych, 4 działa i 15 motocykli. Straty przeciwnika (w ciągu doby): zabici i ranni- do 500 żołnierzy i oficerów. Jeńcy – wzięto do niewoli 53 osoby. Pozycje 100 DS – 460 pułk wschodnia część miejscowości Radlik (czyli dzisiejsze okolice Orłowca), 472 pułk- północno-wschodni skraj miejscowości Rydułtowy, 454 pułk -cegielnia na południowy wschód od Rydułtów, 912 pułk (z 304 DS) -północno-wschodnia część miejscowości Radoszowy, Piece. Straty własne: zabitych – 13, rannych – 61 osób.
27 marca 1945
Wróg stawiał uporczywy opór, ale w wyniku działań naszych jednostek został wyparty z miejscowości: Boguszowice, Chwałowice,Świercze (dawna część Chwałowic), Niedobczyce, Niewiadom, Jejkowice, Solarnia , Piece. Linia oporu: wieczorem (godz. 22.00) wróg bronił się w rejonach miejscowości: Łuków, Radlik (część Orłowca) , Rydułtowy. Straty przeciwnika: do 400 zabitych i rannych. Wzięto do niewoli 56 jeńców. Lotnictwo: 18 samolotów rozpoznawczych wroga.
28 marca 1945
Sytuacja: 304 DS kontynuowała natarcie w kierunku Raciborza. Jednostki, przełamując opór wroga, o godz. 22.00 toczyły walki: 809 pułk – lewym skrzydłem w rejonie lasu, 2 km na północny zachód od Markowic, 807 pułk – na południowych stokach wzgórza 260,7. (Pogrzebień), 812 pułk – wschodnia część miejscowości Dzimierz i Pstrążna. 100 DS kontynuowała natarcie w kierunku Dębicza. Jednostki opanowały miejscowości: Radlik (Orłowiec), Rydułtowy, Czernica, Dąbrowa (część Rzuchowa i Krzyżkowic), Schönburg (Rzuchów) oraz Krzyżkowice. Straty własne: zabitych – 23, rannych – 67 osób.Straty wroga: do 250 zabitych i rannych. Zniszczono 18 ciężkich karabinów maszynowych, 20 ręcznych, zdobyto 150 karabinów i 30 pistoletów. Wzięto do niewoli 50 jeńców. Przeciwnik bronił się siłami m.in. 188 pułku piechoty, batalionów saperów i ochrony. Przeprowadzał kontrataki siłami od kompanii do batalionu piechoty, szczególnie zaciekle w rejonie wzgórz w Rzuchowie przez 24 godziny. 0d 15.00 do 22.00 silny opór na południe od Łęgu, Raszczyc, Dzimierzy i zachodnich częściach Pstrążnej, Lęgowa, zachodniej części Krzyżkowic i Pszowa.
29 marca 1945
Wróg (jednostki 245 i 574 pułku piechoty, bataliony robocze i ochrony) wycofuje się w kierunku zachodnim i południowo-zachodnim. Niemcy stawiają silny opór ogniowy na rubieży Markowice, Raszczyce, Dzimierz, Łańce, Kornowac, północna część lasu w Syryni. Zadanie 106 Korpusu – kierować natarcie w kierunku Raciborza. Zadanie bliższe: opanować rubież Kobyla, Pogrzebień, Lubomia. Początek natarcia 30 marca 1945 roku o godzinie 9.00. 304 DS ma uderzyć na Pstrążną, Podworek (czyli Borek, część Pstrążnej) potem Łańce-Dembicz a 809 pułk na Racibórz. Najpilniejszym zadaniem jest zdobycie linii Wyglendów (część Łańc, w gminie Kornowac) i nacieranie w kierunku Odry. 100 DS ma nacierać w kierunku Kornowaca – Brzezia. Nadrzędnym celem jest dotarcie do wzniesienia o wysokości 297 metrów w Pogrzebieniu i zdobycie przyczółku na zachodnim brzegu Odry. Przewidziano 30 minut ognia metodycznego oraz 5-minutową nawałnicę ogniową przed samym skokiem piechoty. Punkt dowodzenia: Radlik (Orłowiec).29 marca 1945, godzina 20.00
Sytuacja: Korpus kontynuował natarcie ogólne na Racibórz.. Po przełamaniu oporu i odparciu kontrataków, o godz. 20.00 jednostki zajmowały rubieże – 809 pułk- skrzyżowanie dróg ,2 km na zachód od Markowic, 807 pułk – północno-zachodnia część miejscowości Raszczyce, północno-wschodnia skraj lasu na wschód od miejscowości Lyski, 812 pułk -wschodni skraj miejscowości Łańce, 460 pułk – wschodni skraj miejscowości Kornowac, 472 pułk – 200 m na południowy zachód od miejscowości Lęgów, 454 pułk -200 m na zachód od Krzyżkowic Dolnych Straty własne – 78 zabitych, 207 rannych. Wróg stracił 300 żołnierzy i oficerów, do niewoli wzięto 40 ludzi, oraz zdobyto 8 karabinów maszynowych,70 karabinów, 28 pistoletów. Wróg stawiał silny opór ogniem maszynowym od 7.00 do 12.00 i przeprowadzał kontrataki siłą batalionu w okolicach Raszczyc, Żytnej, Łańc. O 20.00 trwał silny atak ogniowy z rejonów Markowic, Raszczyc, Żytnej, południa Żytnej, Łańc, Kornowaca, Lubomi.
30 marca 1945 roku – szturm na Racibórz
Po dokonaniu przegrupowania w nocy, jednostki korpusu rano przeszły do decydującego natarcia na miasto. Dywizje, przełamując uporczywy opór i odpierając liczne kontrataki, opanowały miejscowości: Raszczyce Wypendów (część Łańc, gmina Kornowac), Kobyla, Lęgów, , Kornowac, Łańce, Pogrzebień.
Sytuacja o godz. 22.00. 304 DS, 809 pułk – zajmuje rejon cegielni na północny wschód od miejscowości Ostróg (dzielnica Raciborza), 807 pułk -500 m na wschód od miejscowości Dębicz, 812 pułk – 200 m na zachód od Kobyli. 100 DS, pułk 460 – zachodni skraj miejscowości Pogrzebień, 472 pułk – schodnie stoki wzgórza 291,0 ( wzgórze w Pogrzebieniu) 454 ps. Potoki (dziś część Kornowaca), zachodni skraj kolonii Krzyżkowice. Straty własne: zabitych – 52, rannych – 118 osób. Straty wroga: do 200 zabitych i rannych. Wzięto do niewoli 160 jeńców. Zidentyfikowane jednostki wroga: części 243 i 574 pułku piechoty z 304 Dywizji, 131 batalion roboczy oraz jednostki 183 Dywizji Piechoty. Przeciwnik jeszcze stawia opór w Raciborzu, Żytnej, Dębiczu, Brzeziu, Pogwizdowie (pomiędzy Pogrzebieniem a Brzeziem), Lubomi, Pszowie.31 marca 1945 roku, oczyszczenie wschodniego brzegu Odry
Korpus kontynuował natarcie w kierunku Raciborza. Po przełamaniu oporu jednostki opanowały miejscowości: Żytna, Budzin, Brzezie, Siemens ( teren zakładu elektrod węglowych w Raciborzu), północno-wschodni skraj Raciborza, Dębicz, Brzezie i lewym skrzydłem wyszły nad rzekę Odrę. Sukces 304 DS – opanowała Żytną, Budzin, Markowice oraz północno-wschodnie obrzeża Raciborza. Tym samym całkowicie oczyściła wschodni brzeg rzeki Odry z przeciwnika. Pozycje jednostek 304 DS – o 9:00. 807 pułk -Dębicz , 812 pułk -Raszczyce, 809 pułk -północno-wschodni skraj Raciborza. Od godz. 18:00 dywizja rozpoczęła marsz do nowego rejonu koncentracji: Maków, Sztolcman ( trudne do zidentyfikowania) , Pietrowice Wielkie, Kornice – około 8 km na zachód od Raciborza. Jednostki 100 DS przełamały opór i opanowały: Łańce Brzezie, Pogwizdów i walczą na rubieżach: 472 pułk – Neihof (w okolicach Nieboczów) południowy skraj Pogrzebienia, 454 pułk – na południe od wzniesienia 291,0 ( obecnie punkt widokowy w Pogrzebieniu), 460 pułk – w rejonie Brzezia. Straty własne: zabitych – 33, rannych – 103 osób. Straty wroga: zabitych i rannych do 300. Wzięto do niewoli 110 jeńców (w tym 2 oficerów), zdobyto 19 karabinów maszynowych, 4 moździerze, 40 karabinów, 6 motocykli, 20 rowerów. Wróg jednostkami 574, 804 i resztkami 188 stawiał opór wycofując się w kierunku zachodnim. O 21.00, 31 marca 1945 ostrzeliwuje ogniem z kierunku Nieboczów i Lubomi.
1 kwietnia 1945 r. – Kierunek Czechy (Opawa)…
